تاندون دست: مشکلات، تشخیص و 7 راهکار درمانی نوین

تاندون دست چیست؟

تاندون‌های دست ساختارهایی طناب‌مانند، قوی و انعطاف‌پذیر از بافت همبند فیبری هستند که عضلات ساعد را به استخوان‌های دست و انگشتان متصل می‌کنند. عملکرد اصلی آن‌ها انتقال نیروی انقباضی عضله برای ایجاد حرکت در مفاصل است. سلامت تاندون‌ها برای انجام حرکات ظریف و قدرتی دست حیاتی است. تا انتهای این مقاله از اورتینو همراه ما باشید تا با آناتومی تاندون‌ دست و همچنین نشانه‌های آسیب‌دیدگی و روش‌های ترمیم آن‌ آشنا شوید.

آناتومی تاندون‌های دست

سیستم تاندونی دست بسیار پیچیده است و به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود:

۱. تاندون‌های فلکسور (خم‌کننده)

این تاندون‌ها در سطح کف دست (Palmar side) قرار دارند و مسئول خم کردن انگشتان و مشت کردن دست هستند. این تاندون‌ها از غلاف‌هایی (Sheaths) برای محافظت و تغذیه عبور می‌کنند. آسیب به این تاندون‌ها معمولاً خطرناک‌تر است زیرا در اثر بریدگی یا کوبیدگی در سطح کف دست رخ می‌دهد.

۲. تاندون‌های اکستانسور (بازکننده)

این تاندون‌ها در سطح پشت دست (Dorsal side) قرار دارند و مسئول باز کردن انگشتان و صاف کردن مچ دست هستند. آن‌ها برخلاف فلکسورها، دارای غلاف‌های کمتری هستند و آسیب به آن‌ها اغلب در فعالیت‌های ورزشی یا ضربه مستقیم به پشت دست رخ می‌دهد.

انواع پارگی تاندون دست

پارگی تاندون دست (Tendon Rupture) می‌تواند به اشکال مختلفی رخ دهد:

• پارگی کامل (Complete Rupture): تاندون به طور کامل از هم جدا شده است. این وضعیت نیاز به جراحی فوری دارد.

• پارگی ناقص/جزئی (Partial Tear): بخشی از تاندون آسیب دیده اما اتصال آن برقرار است. این نوع پارگی ممکن است با درمان محافظه‌کارانه (مانند استراحت و استفاده از مچ بند طبی دست) بهبود یابد.

• کشیدگی تاندون (Tendon Strain): آسیب درجه ۱ یا ۲ که در آن تاندون بیش از حد کشیده شده اما پارگی ساختاری بزرگی رخ نداده است. اغلب با التهاب (تاندونیت) همراه است.

توضیحات مرتبط:

• بزرگسالان: پارگی‌ها اغلب ناشی از صدمات کاری (مانند استفاده از ابزار تیز) یا ورزشی است.

• کودکان: پارگی‌ها عمدتاً ناشی از جراحات حاد (مثل بریدگی‌ها یا تصادفات) است و نیاز به توجه سریع پزشکی دارند.

در صورت ابتلا به سندروم تونل کارپال، علائم معمولا به تدریج ظاهر می‌شوند و با گذر زمان پیشرفت می‌کنند. برای اینکه اطلاعات بیشتری درباره این بیماری و نحوه درمان آن کسب کنید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله سندروم تونل کارپال چیست را بخوانید.

علائم پارگی تاندون دست

تشخیص نوع تاندون آسیب‌دیده بر اساس علائم بسیار حیاتی است:

۱. علائم آسیب‌دیدگی تاندون فلکسور (خم‌کننده)

• ناتوانی در خم کردن کامل یک یا چند بند انگشت.

• درد شدید در هنگام تلاش برای مشت کردن.

• حساسیت و تورم در مسیر تاندون در کف دست.

• احساس “پارگی” یا “خالی کردن” در لحظه آسیب.

• بی حسی مچ دست, مچ دست یا انگشتان هنگام خواب بی‌ حس می‌شوند،

۲. علائم آسیب‌دیدگی تاندون اکستانسور (بازکننده)

• ناتوانی در صاف کردن کامل انگشت (اغلب انگشت در حالت خمیده باقی می‌ماند، مانند انشت پتک‌وار یا Mallet Finger).

• افتادگی بند انتهایی یا میانی انگشت (مثلاً در انشت بوتونیر یا Boutonniere Deformity).

• درد و کبودی در پشت دست یا انگشت آسیب‌دیده.

زمان مراجعه به پزشک

هرگاه ناتوانی یا ضعف واضح در حرکت دادن انگشت یا مچ دست مشاهده شود، یا اگر یک بریدگی عمیق در دست وجود دارد، باید فوراً و بدون تأخیر به متخصص ارتوپدی یا جراح دست مراجعه شود. تشخیص و درمان دیرهنگام (بیش از یک هفته) می‌تواند به طور چشمگیری نتایج جراحی و طول دوره درمان را کاهش دهد.

علت پارگی تاندون دست

دلایل اصلی پارگی یا آسیب تاندون‌ها عبارتند از:

• بریدگی یا جراحات نافذ: شایع‌ترین علت پارگی کامل تاندون‌های فلکسور.

• آسیب‌های ورزشی: مانند گلاویز شدن یا ضربه مستقیم به دست (به‌ویژه در والیبال، بسکتبال و صخره‌نوردی).

• بیماری‌های مزمن: مانند آرتروز مچ دست که می‌تواند با تضعیف ساختار تاندون‌ها، آن‌ها را مستعد پارگی خودبه‌خودی کند.

• استفاده بیش از حد (Overuse): فعالیت‌های تکراری و طولانی‌مدت (مثل تایپ، باغبانی) که منجر به تاندونیت مزمن و در نهایت تضعیف و پارگی جزئی تاندون می‌شود.

توضیحات مرتبط:

• خانم‌ها: بیشتر مستعد ابتلا به سندرم‌های استفاده بیش از حد، مانند تنوسینوویت دوکرون (به‌ویژه پس از بارداری یا در دوران میانسالی).

• آقایان: بیشتر در معرض آسیب‌های تروماتیک و پارگی‌های ناشی از کار با ابزار سنگین هستند.

نحوه تشخیص پارگی تاندون دست

پزشک از روش‌های زیر برای تشخیص استفاده می‌کند:

1. معاینه فیزیکی دقیق: بررسی دامنه حرکتی فعال و غیرفعال، لمس مسیر تاندون‌ها و انجام تست‌های عملکردی (مانند تست فلکسور سطحی و عمقی).

2. اشعه ایکس (X-Ray): برای رد کردن شکستگی‌های استخوانی مرتبط با آسیب.

3. اولتراسوند (سونوگرافی): یک ابزار عالی برای مشاهده بصری ساختار تاندون و تعیین میزان پارگی (کامل یا جزئی) به صورت غیرتهاجمی.

4. MRI: در موارد پیچیده یا زمانی که آسیب‌های چندگانه (تاندون، عصب، رباط) مشکوک است.

درمان تاندون دست: ۷ راهکار جامع و نوین

درمان پارگی و کشیدگی تاندون دست به شدت آسیب و نوع آن بستگی دارد:

درمان‌های پزشکی

۱. درمان کشیدگی تاندون با فیزیوتراپی (گام ۱: توانبخشی)

فیزیوتراپی یک ستون اصلی درمانی است. این روش شامل موارد زیر است:

• ماساژ درمانی و درمان دستی برای کاهش سفتی.

• تمرینات تقویتی ایزومتریک و ایزوتونیک (پس از فاز حاد) برای بازگرداندن استحکام تاندون.

• مدالیته‌های فیزیکی مانند اولتراسوند درمانی یا لیزر پرتوان برای تسریع ترمیم بافت.

۲. دارو برای کنترل علائم کشیدگی تاندون (گام ۲: مدیریت التهاب)

استفاده از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) خوراکی یا موضعی (تحت نظر پزشک) برای کاهش درد و التهاب در فاز حاد.

۳. پماد برای کشیدگی تاندون دست (گام ۳: تسکین موضعی)

استفاده از پمادها و ژل‌های موضعی NSAIDs (مانند دیکلوفناک یا پیروکسیکام) که جذب پوستی دارند و مستقیماً روی ناحیه دردناک اعمال می‌شوند و عوارض سیستمیک کمتری دارند.

۴. استفاده از مچ بند طبی دست (گام ۴: حمایت و استراحت)

استفاده از مچ بند طبی دست، به خصوص در کشیدگی‌های تاندون یا پس از جراحی، برای بی‌حرکت نگه‌داشتن مفصل و محافظت از تاندون در حال ترمیم در برابر کشش یا حرکت‌های ناگهانی، بسیار ضروری است.

۵. تزریقات پزشکی (گام ۵: مداخله هدفمند)

• تزریق کورتیکواستروئید: برای کاهش التهاب مچ دست در غلاف تاندون (مانند تنوسینوویت دوکرون یا انگشت ماشه‌ای).

• تزریق PRP (پلاسمای غنی از پلاکت): برای تحریک بازسازی و ترمیم طبیعی تاندون در آسیب‌های مزمن.

۶. جراحی تاندون دست (گام ۶: ترمیم نهایی)

برای پارگی‌های کامل تاندون‌ها، جراحی ضروری است. این عمل شامل اتصال مجدد انتهای تاندون (Tendon Repair) است. در موارد مزمن، ممکن است نیاز به انتقال تاندون (Tendon Transfer) یا ترمیم پیوندی باشد.

۷.درمان خانگی کشیدگی تاندون دست

درمان خانگی کشیدگی تاندون دست بر پایه پروتکل R.I.C.E استوار است. یعنی: استراحت کامل، استفاده از یخ (کمپرس سرد) برای کاهش تورم در ۴۸ ساعت اول، استفاده از مچ بند طبی (فشار ملایم) برای حمایت و بالا نگه داشتن دست جهت کاهش تجمع مایعات. این اقدامات اولیه درد را تسکین داده و محیط مناسبی برای شروع ترمیم فراهم می‌کنند.

 پروتکل R.I.C.E و گرما/سرما (گام ۷: مراقبت اولیه)

در ساعات اولیه آسیب یا کشیدگی خفیف، از پروتکل R.I.C.E استفاده می‌شود:

• Rest (استراحت): کاهش حرکت دست.

• Ice (یخ): استفاده از کمپرس سرد (۲۰ دقیقه، چند بار در روز) در فاز حاد (۴۸ ساعت اول) برای کاهش تورم.

• Compression (فشار): استفاده از مچ بند طبی یا باند کشی برای حمایت ملایم.

• Elevation (بالا نگه داشتن): قرار دادن دست بالاتر از سطح قلب برای کاهش تورم. بعد از فاز حاد، استفاده از گرمای مرطوب می‌تواند به شل شدن عضلات و افزایش جریان خون در ناحیه آسیب‌دیده کمک کند.

برای ترمیم تاندون دست چی بخوریم؟

تغذیه نقش حمایتی مهمی دارد. مصرف مواد غذایی زیر می‌تواند به ترمیم و تقویت بافت همبند کمک کند:

• پروتئین کافی: بخصوص منابع حاوی اسیدآمینه‌های مورد نیاز برای سنتز کلاژن (مانند گوشت، ماهی، تخم مرغ).

• ویتامین C: یک کوفاکتور ضروری در تولید کلاژن (مرکبات، فلفل دلمه‌ای).

• روی و منیزیم: مواد معدنی مهم برای فرآیند ترمیم زخم.

• اسیدهای چرب امگا ۳: در ماهی‌های چرب، بذر کتان و گردو برای کاهش التهاب عمومی بدن.

مدت زمان درمان پارگی تاندون دست

• کشیدگی خفیف (درجه ۱): ۲ تا ۴ هفته.

• پارگی‌های جزئی تا تاندونیت شدید: ۶ تا ۱۲ هفته با درمان محافظه‌کارانه.

• پارگی کامل و جراحی: کل فرآیند درمان و توانبخشی پس از جراحی تاندون دست معمولاً بین ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد تا بازگشت کامل به فعالیت‌های قبلی امکان‌پذیر باشد. فاز اولیه بی‌حرکتی ۳ تا ۴ هفته است.

چگونه از آسیب تاندون دست جلوگیری کنیم؟

• ارگونومی مناسب: تنظیم صندلی، میز و صفحه کلید برای جلوگیری از وضعیت‌های نامناسب و فشار بر مچ دست.

• استراحت‌های دوره‌ای: انجام کشش‌های ملایم دست و مچ در حین کارهای تکراری و طولانی.

• تقویت و انعطاف‌پذیری: انجام منظم تمرینات تقویتی و کششی برای عضلات ساعد و دست.

• استفاده از تجهیزات حفاظتی: استفاده از دستکش و مچ بند حمایتی هنگام بلند کردن اشیاء سنگین یا در حین ورزش.

کلام پایانی

تاندون‌های دست ابزارهای اصلی تعامل ما با جهان هستند و مراقبت از آن‌ها ضروری است. در صورت مشاهده هرگونه درد یا ناتوانی مداوم، تشخیص زودهنگام توسط متخصص و شروع یک برنامه درمانی جامع (شامل استراحت، فیزیوتراپی و استفاده صحیح از مچ بند طبی دست) می‌تواند کلید یک بهبودی موفق و جلوگیری از آسیب‌های مزمن باشد.

سوالات متداول (FAQ)

۱. آیا کشیدگی تاندون دست بدون جراحی درمان می‌شود؟ بله، اکثر موارد کشیدگی و پارگی‌های جزئی تاندون دست (تاندونیت) با درمان‌های محافظه‌کارانه شامل استراحت، مچ بند طبی، داروهای ضدالتهاب و فیزیوتراپی به خوبی درمان می‌شوند. جراحی تنها برای پارگی‌های کامل یا مواردی که به درمان‌های دیگر پاسخ نداده‌اند، ضروری است.

۲. مدت زمان استفاده از پماد برای کشیدگی تاندون چقدر است؟ مدت زمان استفاده از پمادهای موضعی ضدالتهاب معمولاً به دستور پزشک یا داروساز و طبق راهنمای روی محصول، ۷ تا ۱۴ روز است. اگر درد پس از این مدت ادامه داشت، باید به پزشک مراجعه شود.

۳. تفاوت آسیب تاندون در کودکان و بزرگسالان چیست؟ در بزرگسالان، آسیب‌ها بیشتر ناشی از فرسودگی شغلی و ورزشی است، اما در کودکان، تاندون‌ها انعطاف‌پذیرتر هستند و آسیب‌ها اغلب ناشی از حوادث و بریدگی‌های حاد است که نیاز به ترمیم دقیق جراحی دارند.

۴. آیا سرما برای تاندونیت بهتر است یا گرما؟ در فاز حاد (۴۸ تا ۷۲ ساعت اول آسیب یا زمانی که تورم و درد شدید است)، سرما (یخ) بهتر است. پس از کنترل التهاب حاد، گرمای مرطوب می‌تواند برای شل شدن عضلات و آمادگی برای فیزیوتراپی مفید باشد.

منابع:bssh | medicalnewstoday