...
ویتامین D برای قوز کمر

ویتامین D برای قوز کمر؛ نقش تراکم استخوان در بیومکانیک ستون فقرات

ویتامین D برای قوز کمر؛ نقش تراکم استخوان در بیومکانیک ستون فقرات و اصلاح ناهنجاری های وضعیتی

قوز کمر یکی از شایع ترین ناهنجاری های اسکلتی عضلانی است که در اثر تغییرات ساختاری یا عملکردی ستون فقرات ایجاد می شود. بسیاری از افراد برای کاهش فشار وارد بر ستون فقرات از قوزبند طبی استفاده می کنند که در صورت انتخاب صحیح و همراهی با برنامه درمانی می تواند بخشی از روند اصلاح وضعیت بدن باشد. اگر قصد انتخاب این وسیله را دارید، می توانید از صفحه خرید قوزبند طبی در سایت اورتینو استفاده کنید. با این حال، اصلاح این عارضه تنها به استفاده از تجهیزات کمکی محدود نمی شود و عوامل متعددی مانند وضعیت عضلات، سلامت استخوان ها، تغذیه و دریافت ریزمغذی ها نیز در آن نقش دارند. در این میان، بررسی نقش ویتامین D برای قوز کمر اهمیت ویژه ای پیدا کرده است، زیرا این ویتامین یکی از مهم ترین تنظیم کننده های متابولیسم استخوان و عملکرد عضلات محسوب می شود.

ویتامین D چیست و چگونه در بدن عمل می کند؟

ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است که علاوه بر دریافت از مواد غذایی، در اثر تابش اشعه فرابنفش خورشید نیز در پوست ساخته می شود. این ویتامین پس از ورود به بدن در کبد و کلیه به شکل فعال تبدیل می شود و از طریق اتصال به گیرنده های اختصاصی خود، عملکرد بسیاری از سلول های بدن را تنظیم می کند.

نقش اصلی ویتامین D حفظ تعادل کلسیم و فسفر است. بدون مقدار کافی این ویتامین، جذب کلسیم در روده به شدت کاهش پیدا می کند و بدن برای تامین نیاز خود، کلسیم را از استخوان ها برداشت می کند. ادامه این روند به کاهش تراکم استخوان، افزایش شکنندگی مهره ها و در موارد شدید، تغییر شکل ستون فقرات منجر می شود.

به همین دلیل، بررسی تاثیر ویتامین D برای قوز کمر تنها به سلامت استخوان محدود نیست، بلکه به عملکرد صحیح عضلات نگهدارنده ستون فقرات نیز ارتباط مستقیم دارد.

بیومکانیک ستون فقرات چیست؟

بیومکانیک ستون فقرات چیست؟

بیومکانیک ستون فقرات به مطالعه نیروهایی گفته می شود که هنگام ایستادن، راه رفتن، نشستن یا بلند کردن اجسام به مهره ها، دیسک ها، رباط ها و عضلات وارد می شوند.

ستون فقرات انسان از چهار انحنای طبیعی تشکیل شده است:

  • لوردوز گردنی
  • کیفوز سینه ای
  • لوردوز کمری
  • کیفوز خاجی

وجود این انحناها باعث توزیع مناسب نیروهای فشاری می شود. زمانی که یکی از این انحناها بیش از حد طبیعی افزایش پیدا کند، تعادل مکانیکی بدن بر هم می خورد.

در قوز کمر یا هایپرکیفوز، انحنای ناحیه سینه ای افزایش می یابد و در نتیجه:

  • مرکز ثقل بدن به سمت جلو منتقل می شود.
  • فشار روی مهره های قدامی افزایش پیدا می کند.
  • عضلات پشت بیش از حد کشیده می شوند.
  • عضلات سینه کوتاه تر می شوند.
  • فشار روی دیسک های بین مهره ای افزایش می یابد.

اگر همزمان تراکم استخوان نیز کاهش یافته باشد، احتمال تغییر شکل دائمی مهره ها بیشتر خواهد شد. به همین دلیل، نقش ویتامین D برای قوز کمر در حفظ استحکام استخوان اهمیت زیادی دارد.

بيشتر بخوانيد:  خرید انواع کمربند طبی

تراکم استخوان

ارتباط تراکم استخوان با قوز کمر

تراکم استخوان نشان دهنده میزان مواد معدنی موجود در بافت استخوان است. هرچه تراکم استخوان کمتر باشد، مقاومت مهره ها در برابر نیروهای فشاری نیز کاهش پیدا می کند.

در افراد مبتلا به استئوپنی یا پوکی استخوان، مهره های ناحیه سینه ای بیشتر در معرض شکستگی های فشاری قرار دارند. این شکستگی ها ممکن است بدون درد شدید ایجاد شوند اما به تدریج باعث کوتاه شدن ارتفاع مهره ها و افزایش انحنای پشت شوند.

جدول زیر ارتباط کاهش تراکم استخوان با تغییرات ستون فقرات را نشان می دهد.

وضعیت استخوان تغییرات بیومکانیکی تاثیر بر ستون فقرات
تراکم طبیعی توزیع مناسب نیرو حفظ انحنای طبیعی
استئوپنی کاهش مقاومت مهره افزایش احتمال تغییر شکل
پوکی استخوان شکستگی فشاری مهره افزایش کیفوز و قوز کمر

مطالعات نشان داده اند که کاهش تراکم استخوان یکی از مهم ترین عوامل ایجاد کیفوز وابسته به سن است. به همین علت، بررسی وضعیت استخوان در افراد سالمند یا زنان یائسه اهمیت بالایی دارد.

آیا کمبود ویتامین D باعث قوز کمر می شود؟

آیا کمبود ویتامین D باعث قوز کمر می شود؟

پاسخ این سوال به علت ایجاد قوز بستگی دارد.

کمبود ویتامین D به تنهایی عامل مستقیم ایجاد قوز کمر نیست، اما می تواند شرایطی ایجاد کند که احتمال بروز یا پیشرفت آن افزایش یابد.

مهم ترین پیامدهای کمبود این ویتامین عبارت اند از:

  • کاهش جذب کلسیم
  • کاهش تراکم استخوان
  • ضعف عضلات ضدجاذبه
  • افزایش احتمال زمین خوردن
  • افزایش خطر شکستگی مهره ها

تمام این عوامل می توانند به صورت غیرمستقیم بر وضعیت ستون فقرات اثر بگذارند.

به همین دلیل، بررسی وضعیت ویتامین D برای قوز کمر در بیماران مبتلا به ضعف عضلانی یا پوکی استخوان از دیدگاه پزشکی اهمیت زیادی دارد.

بیشتر بخوانید:قوز کمر در نوجوانان؛ آیا قوز کمر در سنین رشد خودبه‌خود درمان می‌شود؟

نقش عضلات در ایجاد قوز کمر

برخلاف تصور بسیاری از افراد، ستون فقرات به تنهایی قادر به حفظ وضعیت بدن نیست. بخش مهمی از پایداری تنه توسط عضلات تامین می شود.

مهم ترین عضلات موثر عبارت اند از:

  • عضلات راست کننده ستون فقرات
  • ذوزنقه ای
  • رومبوئید
  • عضلات شکم
  • گلوتئال
  • فلکسورهای عمقی گردن

کمبود ویتامین D می تواند عملکرد این عضلات را نیز تحت تاثیر قرار دهد. مطالعات نشان داده اند که گیرنده های ویتامین D در سلول های عضلانی وجود دارند و کاهش سطح این ویتامین با ضعف قدرت عضلانی ارتباط دارد.

در نتیجه، بررسی ویتامین D برای قوز کمر تنها از دیدگاه سلامت استخوان کافی نیست و باید تاثیر آن بر عملکرد عضلات نیز در نظر گرفته شود.

نقش ویتامین D در عملکرد عضلات ستون فقرات

نقش ویتامین D در عملکرد عضلات ستون فقرات

عضلات اکستانسور ستون فقرات وظیفه دارند تنه را در وضعیت قائم نگه دارند. اگر این عضلات ضعیف شوند، بدن به تدریج به سمت جلو خم می شود و احتمال افزایش کیفوز بیشتر خواهد شد.

ویتامین D در عملکرد این عضلات نقش های مختلفی دارد، از جمله:

  • بهبود انقباض عضلات
  • افزایش قدرت عضلات ضدجاذبه
  • کاهش تحلیل عضلانی
  • بهبود هماهنگی عصبی عضلانی
  • کاهش خطر سقوط در سالمندان

به همین علت، بسیاری از متخصصان هنگام بررسی بیماران مبتلا به ضعف عضلانی یا کیفوز وابسته به سن، وضعیت ویتامین D برای قوز کمر را نیز ارزیابی می کنند.

چه افرادی بیشتر در معرض کمبود ویتامین D هستند؟

برخی گروه ها بیشتر از دیگران در معرض کاهش سطح ویتامین D قرار دارند:

گروه علت
سالمندان کاهش تولید پوستی ویتامین D
زنان یائسه افزایش خطر پوکی استخوان
افراد کم تحرک قرار نگرفتن در معرض نور خورشید
افراد چاق تجمع ویتامین D در بافت چربی
بیماران کلیوی کاهش تبدیل ویتامین D به فرم فعال

در این افراد، بررسی سطح ویتامین D و تراکم استخوان می تواند بخشی از ارزیابی پزشکی برای پیشگیری از عوارض اسکلتی باشد.

تاثیر کمبود ویتامین D بر دیسک های بین مهره ای

اگرچه دیسک های بین مهره ای فاقد عروق خونی مستقیم هستند، اما سلامت آن ها به شرایط مکانیکی ستون فقرات و کیفیت استخوان های اطراف وابسته است. هرگونه کاهش در استحکام مهره ها می تواند الگوی توزیع نیرو روی دیسک ها را تغییر دهد. در چنین شرایطی فشارهای فشاری و برشی به صورت نامتعادل به دیسک وارد می شوند و احتمال تحلیل تدریجی آن افزایش پیدا می کند.

مطالعات اخیر نشان داده اند که گیرنده های ویتامین D در سلول های غضروفی و سلول های تشکیل دهنده صفحات انتهایی مهره نیز وجود دارند. این موضوع نشان می دهد که ویتامین D تنها بر استخوان اثر نمی گذارد، بلکه ممکن است در حفظ محیط بیولوژیکی دیسک نیز نقش داشته باشد. البته هنوز شواهد قطعی مبنی بر درمان مستقیم مشکلات دیسک با این ویتامین وجود ندارد، اما حفظ سطح طبیعی آن می تواند به سلامت کلی ستون فقرات کمک کند.

از دیدگاه بیومکانیک، زمانی که مهره ها تراکم کافی داشته باشند، نیروهای وارد شده هنگام ایستادن، راه رفتن و بلند کردن اجسام به شکل یکنواخت تری توزیع می شوند. در نتیجه، فشار غیرطبیعی روی دیسک کاهش پیدا می کند. به همین علت، بررسی وضعیت ویتامین D برای قوز کمر در افرادی که علاوه بر کیفوز، دچار دردهای مزمن ستون فقرات هستند، اهمیت بیشتری پیدا می کند.

بیشتر بخوانید:اصلاح قوز: واکاوی علمی کارایی قوزبندها در درمان کیفوز

نقش پوکی استخوان در افزایش کیفوز

نقش پوکی استخوان در افزایش کیفوز

یکی از شناخته شده ترین دلایل افزایش قوز کمر در سالمندان، شکستگی های فشاری مهره ها ناشی از پوکی استخوان است. در این وضعیت، بخش جلویی مهره به تدریج ارتفاع خود را از دست می دهد و شکل مهره از حالت مستطیلی به حالت گوه ای تغییر می کند. تجمع این تغییرات در چند مهره مجاور باعث افزایش زاویه کیفوز می شود.

این تغییر شکل علاوه بر ظاهر بدن، پیامدهای عملکردی متعددی نیز ایجاد می کند. کاهش ظرفیت تنفسی، درد مزمن، محدود شدن دامنه حرکت شانه ها، اختلال در تعادل و افزایش احتمال زمین خوردن از جمله مهم ترین عوارض آن هستند.

جدول زیر تفاوت بین کیفوز وضعیتی و کیفوز ناشی از پوکی استخوان را نشان می دهد.

ویژگی کیفوز وضعیتی کیفوز ناشی از پوکی استخوان
علت اصلی ضعف عضلات و عادات حرکتی شکستگی فشاری مهره
سن شیوع نوجوانان و بزرگسالان سالمندان
برگشت پذیری معمولا بالا محدود
درمان اصلی ورزش و اصلاح وضعیت بدن کنترل پوکی استخوان و توانبخشی

در چنین شرایطی، توجه به ویتامین D برای قوز کمر بخشی از برنامه پیشگیری از پیشرفت بیماری محسوب می شود، زیرا کمبود این ویتامین یکی از عوامل موثر در کاهش تراکم استخوان است.

بیشتر بخوانید: آیا افتادگی شانه با ورزش درمان می‌شود یا به فیزیوتراپی نیاز است؟

جدیدترین یافته های علمی درباره ویتامین D برای قوز کمر

مطالعات منتشر شده در سال های اخیر نشان می دهند که ارتباط میان ویتامین D و سلامت ستون فقرات پیچیده تر از گذشته تصور می شود. نتایج پژوهش ها نشان داده اند افرادی که کمبود شدید ویتامین D دارند، بیشتر در معرض ضعف عضلات، کاهش تراکم استخوان و شکستگی مهره ها قرار می گیرند. هر سه عامل می توانند زمینه را برای افزایش انحنای ستون فقرات فراهم کنند.

در مقابل، تاکنون هیچ مطالعه معتبری نشان نداده است که مصرف مکمل ویتامین D به تنهایی بتواند قوز کمر را اصلاح کند. بنابراین انتظار درمان مستقیم از این مکمل با شواهد علمی سازگار نیست.

در حقیقت، نقش ویتامین D برای قوز کمر بیشتر در پیشگیری از عوامل زمینه ای مانند ضعف عضلانی و کاهش استحکام استخوان ها تعریف می شود، نه اصلاح مستقیم انحنای ستون فقرات.

ویتامین D چگونه بر عملکرد عضلات اثر می گذارد؟

بافت عضلانی دارای گیرنده های اختصاصی ویتامین D است. فعال شدن این گیرنده ها باعث تنظیم ساخت پروتئین های عضلانی، افزایش قدرت انقباض و بهبود هماهنگی حرکتی می شود.

در صورت کمبود ویتامین D ممکن است تغییرات زیر ایجاد شوند:

  • کاهش قدرت عضلات پشت
  • کاهش استقامت عضلات ضدجاذبه
  • افزایش خستگی عضلانی
  • اختلال در حفظ تعادل
  • افزایش احتمال افتادن

ضعف عضلات اکستانسور ستون فقرات یکی از عواملی است که می تواند باعث افزایش تدریجی خمیدگی تنه شود. به همین دلیل، در برنامه های توانبخشی، وضعیت تغذیه و سطح ویتامین D نیز مورد ارزیابی قرار می گیرد.

بیشتر بخوانید:قوز کردن ممنوع! ۶ عادت روزانه که باعث قوز کمر میشود

منابع غذایی سرشار از ویتامین D

منابع غذایی سرشار از ویتامین D

دریافت این ویتامین از طریق رژیم غذایی به تنهایی معمولا کافی نیست، اما مصرف منظم برخی مواد غذایی می تواند به حفظ سطح مناسب آن کمک کند.

ماده غذایی میزان تقریبی ویتامین D
ماهی سالمون بسیار زیاد
ساردین زیاد
روغن جگر ماهی بسیار زیاد
زرده تخم مرغ متوسط
شیر غنی شده متوسط
ماست غنی شده متوسط
قارچ های در معرض نور فرابنفش متوسط

علاوه بر تغذیه، قرار گرفتن متعادل در معرض نور خورشید نیز یکی از مهم ترین منابع تولید طبیعی ویتامین D محسوب می شود.

مکمل ویتامین D

آیا مصرف مکمل ویتامین D برای همه افراد ضروری است؟

خیر. مصرف مکمل باید بر اساس ارزیابی پزشکی، نتایج آزمایش خون و شرایط فرد انجام شود. مصرف خودسرانه دوزهای بالا نه تنها سود بیشتری ایجاد نمی کند، بلکه در برخی افراد می تواند باعث افزایش کلسیم خون، تشکیل سنگ کلیه و سایر عوارض شود.

به همین دلیل، هنگام بررسی ویتامین D برای قوز کمر ابتدا باید مشخص شود که آیا فرد واقعا دچار کمبود این ویتامین است یا خیر.

نقش سایر مواد مغذی در سلامت ستون فقرات

سلامت استخوان و عضلات تنها به ویتامین D وابسته نیست. عملکرد طبیعی سیستم اسکلتی نیازمند دریافت متعادل چندین ماده مغذی است.

مهم ترین آن ها عبارت اند از:

  • کلسیم برای استحکام استخوان
  • منیزیم برای فعالیت آنزیم های استخوانی
  • فسفر برای تشکیل ماتریکس استخوان
  • ویتامین K برای معدنی شدن استخوان
  • پروتئین برای حفظ توده عضلانی
  • اسیدهای چرب امگا ۳ برای کاهش التهاب

کمبود هر یک از این مواد می تواند در کنار کمبود ویتامین D سلامت ستون فقرات را تحت تاثیر قرار دهد.

بیشتر بخوانید:چطور با تمرینات کششی سینه، بدون ابزار به اصلاح قوز کمر برسیم؟

اصلاح قوز کمر نیازمند یک رویکرد چندجانبه است

بر اساس راهنماهای بالینی، درمان قوز کمر معمولا ترکیبی از چند روش است و بسته به علت ایجاد آن متفاوت خواهد بود. در افراد مبتلا به کیفوز وضعیتی، تمرینات اصلاحی، تقویت عضلات پشت، کشش عضلات سینه، اصلاح عادات نشستن و ایستادن و در برخی موارد استفاده از قوزبند طبی می تواند موثر باشد.

در مقابل، اگر قوز کمر ناشی از پوکی استخوان یا شکستگی مهره ها باشد، درمان علت زمینه ای اهمیت بیشتری دارد. در این شرایط، بررسی تراکم استخوان، اصلاح کمبودهای تغذیه ای و ارزیابی وضعیت ویتامین D برای قوز کمر بخشی از برنامه درمانی محسوب می شود.

ویتامین D

آیا ویتامین D می تواند از پیشرفت قوز کمر جلوگیری کند؟

پاسخ این سوال به علت ایجاد قوز کمر بستگی دارد. اگر افزایش انحنای ستون فقرات ناشی از ضعف عضلات، کاهش تراکم استخوان یا شکستگی های فشاری مهره باشد، اصلاح کمبود ویتامین D می تواند یکی از اجزای برنامه پیشگیری از پیشرفت بیماری باشد. با این حال، اگر علت قوز کمر بیماری هایی مانند کیفوز شوئرمن، ناهنجاری های مادرزادی یا تغییر شکل های ساختاری شدید باشد، مصرف ویتامین D به تنهایی تاثیری بر اصلاح انحنای ایجاد شده نخواهد داشت.

بنابراین، نقش ویتامین D برای قوز کمر بیشتر به حفظ سلامت استخوان و عضلات مربوط می شود و نباید به عنوان یک درمان مستقل در نظر گرفته شود.

چه زمانی باید سطح ویتامین D بررسی شود؟

اندازه گیری سطح سرمی 25-هیدروکسی ویتامین D در همه افراد ضروری نیست، اما در برخی شرایط پزشک ممکن است انجام این آزمایش را توصیه کند.

مهم ترین این شرایط عبارت اند از:

  • ابتلا به پوکی استخوان
  • شکستگی های مکرر استخوان
  • دردهای منتشر استخوانی
  • ضعف عضلانی بدون علت مشخص
  • سالمندی
  • یائسگی
  • بیماری های گوارشی که جذب مواد غذایی را مختل می کنند
  • بیماری های کلیوی یا کبدی مزمن
  • مصرف طولانی مدت برخی داروها مانند کورتون ها

در این افراد، ارزیابی وضعیت ویتامین D برای قوز کمر می تواند به تصمیم گیری بهتر درباره برنامه درمانی کمک کند.

ویتامین D و قوز کمر

اشتباهات رایج درباره ویتامین D و قوز کمر

اطلاعات نادرست درباره این موضوع در فضای مجازی بسیار زیاد است. برخی از رایج ترین باورهای اشتباه عبارت اند از:

مصرف ویتامین D قوز کمر را درمان می کند

این ادعا از نظر علمی صحیح نیست. ویتامین D ممکن است در بهبود شرایط زمینه ای موثر باشد، اما نمی تواند انحنای ساختاری ستون فقرات را اصلاح کند.

هرچه دوز ویتامین D بیشتر باشد بهتر است

مصرف بیش از حد این ویتامین می تواند باعث مسمومیت، افزایش کلسیم خون، تهوع، آسیب کلیوی و تشکیل سنگ کلیه شود.

افراد جوان به کمبود ویتامین D مبتلا نمی شوند

کم تحرکی، کار در محیط های بسته، استفاده مداوم از ضدآفتاب و رژیم غذایی نامناسب می توانند در هر سنی باعث کاهش سطح این ویتامین شوند.

قوز کمر فقط به دلیل کمبود ویتامین D ایجاد می شود

ایجاد قوز کمر معمولا نتیجه مجموعه ای از عوامل مانند وضعیت بدنی نامناسب، ضعف عضلات، بیماری های ستون فقرات، افزایش سن و کاهش تراکم استخوان است.

بیشتر بخوانید: خرید کمربند طبی LO اورتینو

حفظ سلامت ستون فقرات

راهکارهای علمی برای حفظ سلامت ستون فقرات

برای کاهش احتمال بروز یا پیشرفت قوز کمر، رعایت مجموعه ای از اقدامات توصیه می شود:

  • انجام تمرینات تقویتی عضلات پشت و شانه
  • کشش منظم عضلات سینه
  • حفظ وزن مناسب
  • دریافت کافی پروتئین، کلسیم و ویتامین D
  • قرار گرفتن متعادل در معرض نور خورشید
  • پرهیز از نشستن طولانی مدت
  • اصلاح وضعیت نشستن هنگام کار با رایانه
  • بلند کردن صحیح اجسام
  • انجام ورزش های تحمل کننده وزن مانند پیاده روی
  • بررسی تراکم استخوان در افراد پرخطر

اجرای همزمان این اقدامات نسبت به تکیه بر یک مکمل غذایی، تاثیر بیشتری بر سلامت ستون فقرات خواهد داشت.

جمع بندی

سلامت ستون فقرات حاصل تعامل پیچیده استخوان ها، دیسک ها، عضلات، رباط ها و سیستم عصبی است. کاهش تراکم استخوان و ضعف عضلات می توانند تعادل بیومکانیکی ستون فقرات را بر هم بزنند و احتمال افزایش کیفوز را بیشتر کنند. ویتامین D به عنوان یکی از مهم ترین تنظیم کننده های متابولیسم استخوان و عملکرد عضلات، در حفظ این تعادل نقش دارد.

شواهد علمی نشان می دهند که ویتامین D برای قوز کمر زمانی اهمیت پیدا می کند که فرد دچار کمبود این ویتامین، پوکی استخوان یا ضعف عضلانی باشد. با این حال، مصرف مکمل به تنهایی قادر به اصلاح انحنای ایجاد شده نیست و باید در کنار برنامه درمانی شامل تمرینات اصلاحی، اصلاح سبک زندگی، تغذیه مناسب و در صورت نیاز استفاده از وسایل کمکی مانند قوزبند طبی قرار گیرد.

در نتیجه، بررسی وضعیت ویتامین D برای قوز کمر باید بخشی از ارزیابی جامع سلامت ستون فقرات باشد، نه جایگزینی برای درمان های استاندارد پزشکی و توانبخشی.

سوالات متداول

آیا کمبود ویتامین D باعث ایجاد قوز کمر می شود؟

کمبود ویتامین D به طور مستقیم عامل ایجاد قوز کمر نیست، اما می تواند با کاهش تراکم استخوان و ضعف عضلات، احتمال پیشرفت این عارضه را افزایش دهد.

آیا مصرف ویتامین D قوز کمر را درمان می کند؟

خیر. هیچ مطالعه معتبری نشان نداده است که مصرف ویتامین D به تنهایی بتواند قوز کمر را درمان یا اصلاح کند.

بهترین منبع دریافت ویتامین D چیست؟

نور خورشید، ماهی های چرب، مواد غذایی غنی شده و در صورت نیاز، مکمل هایی که با تجویز پزشک مصرف می شوند.

آیا همه افراد مبتلا به قوز کمر باید مکمل ویتامین D مصرف کنند؟

خیر. مصرف مکمل باید بر اساس نتیجه آزمایش خون، شرایط پزشکی و نظر پزشک انجام شود.

آیا پوکی استخوان می تواند باعث قوز کمر شود؟

بله. شکستگی های فشاری مهره ها در اثر پوکی استخوان یکی از مهم ترین علل ایجاد کیفوز در سالمندان محسوب می شوند.

منابع

 

[bws_google_captcha]
سبد خرید فروشگاه